(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 062

॥ శ్రీః ॥
3.62. అధ్యాయః 062
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
దమయంత్యా సార్థేన సహ చేదిరాజపురంప్రతి ప్రస్తానం ॥ 1 ॥
వనమధ్యే సరస్తీరశాయిని సార్థే నిశీథే పానీయపానాయాగతగజయూథనిహతభూయిష్ఠే దిష్టయా దమయంత్యా అపి శేషీకారః ॥ 2 ॥
హతావశిష్టేన జనేన సహ చేదిరాజపురం గతాయా దమయంత్యా రాజమాత్రా స్వాంతఃపురాధివాసనం ॥ 3 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

బృహృదశ్వ ఉవాచ। 3-62-0x(1937)(18284)
సా తచ్ఛ్రుత్వాఽనవద్యాంగీ సార్థవాహవచస్తదా।
జగామ సహ తేనైవ సార్థేన పతిలాలసా ॥ 3-62-1(18285)
అథ కాలే బహుతిథే వనే మహతి దారుణే।
తటాకం సర్వతోభద్రం పద్మసౌగంధికాయుతం ॥ 3-62-2(18286)
దదృశుర్వణిజో రంయం ప్రభూతయవసేంధనం।
బహుమూలఫలోపేతం నానాపక్షినిషేవితం ॥ 3-62-3(18287)
తం దృష్ట్వా మృష్టసలిలం మనోహారి సుశీతలం।
సుపరిశ్రాంతవాహాస్తే నివేశాయ మనో దధుః ॥ 3-62-4(18288)
సంమతే సార్థవాహస్య వివిశుర్వనముత్తమం।
ఉవాస సార్థః సుమహాన్నిశామాసాద్య పద్మినీం ॥ 3-62-5(18289)
అథార్ధరాత్రసమయే నిఃశబ్దే తిమిరే తదా।
సుప్తే సార్థే పరిశ్రాంతే హస్తియూథముపాగమత్।
పానీయార్థం గిరితటాన్మదప్రస్రవణావిలం ॥ 3-62-6(18290)
[అథాపశ్యత సార్థం తం సార్థజాన్సుబహూన్గజాన్ ॥ 3-62-7(18291)
తే తాన్గ్రాంయగజాందృష్ట్వా సర్వే వనగజాస్తదా।
సమాద్రవంత వేగేన జిఘాంసంతో మదోత్కటాః ॥ 3-62-8(18292)
తేషామాపతతాం వేగః కరిణాం దుఃసహోఽభవత్।
నగాగ్రాదివ శీర్ణానాం శృంగాణాం పతతాం క్షితౌ।
స్పందతామపి నాగానాం మార్గా నష్టా వనోద్భవాః ॥] 3-62-9(18293)
మార్గం సంరుద్ధ్య సంసుప్తం పద్మిన్యాః సార్థముత్తమం।
తే తం మమర్దుః సహసా వేష్టమానం మహీతలే ॥ 3-62-10(18294)
మహారవం ప్రముంచతో వద్ధ్యంతే శరణార్థినః।
వనగుల్మాంశ్చ ధావంతో నిద్రయా మహతో భయాత్ ॥ 3-62-11(18295)
కేచిద్దంతైః కరైః కేచిత్కేచిత్పద్భ్యాం హతా గజైః ॥ 3-62-12(18296)
నిహతోష్ట్రాశ్వబహులాః పదాతిజసంకులాః।
భయాదాధావమానాశ్ పరస్పరహతాస్తదా ॥ 3-62-13(18297)
ఘోరాన్నాదాన్విముంచంతో నిపేతుర్ధరణీతలే।
వృక్షేష్వాసజ్యసంభగ్నాః పతితా విషమేషు చ ॥ 3-62-14(18298)
ఏవంప్రకారైర్బహుభిర్దైవేనాక్రంయ హస్తిభిః।
రాజన్వినిహతం సర్వం సమృద్ధం సార్థమండలం ॥ 3-62-15(18299)
ఆరావః సుమహాంశ్చాసీత్రైలోక్యభయకారకః।
ఏషోఽగ్నిరుత్థితః కష్టస్త్రాయధ్వం ధావతాఽధునా ॥ 3-62-16(18300)
రత్నరాశిర్విశీర్ణోఽయం గృహ్ణీధ్వం కిం ప్రధావత।
సామాన్యమేతద్ద్రవిణం న మిథ్యా వచనం మమ ॥ 3-62-17(18301)
పునరేవాభిధాస్యామి చింతయధ్వం సుకాతరాః।
ఏవమేవాభిభాషంతో విద్రవంతి భయాత్తదా ॥ 3-62-18(18302)
తస్మింస్తథా వర్తమానే దారుణే జనసంక్షయే।
దమయంతీ చ బుబుధే భయసంత్రస్తమానసా।
అపశ్యద్వైశసం తత్ర సర్వలోకభయంకరం ॥ 3-62-19(18303)
అదృష్టపూర్వం తద్దృష్ట్వా బాలా పద్మనిభేక్షణా।
సంసక్తవదనాశ్వాసా ఉత్తస్థౌ భయవిహ్వలా ॥ 3-62-20(18304)
యే తు తత్ర వినిర్ముక్తాః సార్థాత్కేచిదవిక్షతాః।
తేఽబ్రువన్సహితాః సర్వే కస్యేదం కర్మణః ఫలం ॥ 3-62-21(18305)
నూనం న పూజితోఽస్మాభిర్మణిభద్రో మహాయశాః।
తథా యక్షాధిపః శ్రీమాన్న వై వైశ్రవణః ప్రభుః ॥ 3-62-22(18306)
న పూజా విఘ్రకర్తౄణామథవా ప్రథమం కృతా ॥ 3-62-23(18307)
శకునానాం ఫలం వాఽథ విపరీతిమిదం ధ్రువం।
గ్రహా న విపరీతాస్తు కిమన్యదిదమాగతం ॥ 3-62-24(18308)
అపరే త్వబ్రువందీనా జ్ఞాతిద్రవ్యవినాకృతా।
యాఽసావద్య మహాసార్థే నారీ హ్యున్మత్తదర్శనా ॥ 3-62-25(18309)
ప్రవిష్టా వికృతాకారా కృత్వా రూపమమానుషం।
తయైవం విహితా పూర్వం మాయా పరమదారుణా ॥ 3-62-26(18310)
రాక్షసీ వా ధ్రువం యక్షీ పిశాచీ వా భయంకరీ।
తస్యాః సర్వమిదం పాపం నాత్ర కార్యా విచారణా ॥ 3-62-27(18311)
యది పశ్యామ తాం పాపాం సార్థఘ్నీం నైకదుఃఖదాం।
లోష్టభిః పాంసుభిశ్చైవ తృణైః కాష్ఠైశ్చ ముష్టిభిః।
అవశ్యమేవ హన్యామః సార్థస్య కిల కృత్యకాం ॥ 3-62-28(18312)
దమయంతీ తు తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం తేషాం సుదారుణం।
హ్రీతా భీతా చ సంవిగ్రా ప్రాద్రవద్యత్ర కాననం ॥ 3-62-29(18313)
ఆశంకమానా తత్పాపమాత్మానం పర్యదేవయత్ ॥ 3-62-30(18314)
అహో మమోపరి విధేః సంరంభో దారుణో మహాన్।
నానుబధ్నాతి కుశలం కస్యేదం కర్మణః ఫలం ॥ 3-62-31(18315)
న స్మరాంయశుభం కించిత్కృతం కస్యచిదణ్వపి।
కర్మణా మనసా వాచా కస్యేదం కర్మణః ఫలం ॥ 3-62-32(18316)
నూనం జన్మాంతరకృతం పాపాం మాఽఽపతితం మహత్।
అపశ్చిమామిమాం కష్టామాపదం ప్రాప్తవత్యహం ॥ 3-62-33(18317)
భర్తృరాజ్యాపహరణం స్వజనాచ్చ రపరాజయః।
భర్త్రా సహ వియోగశ్చ తనయాభ్యాం చ విచ్యుతిః।
నిర్నాథతా వనే వాసో బహువ్యాలనిషేవితే ॥ 3-62-34(18318)
అథాపరేద్యుః సంప్రాప్తే హతశిష్టా జనాస్తదా।
వనగుల్మాద్వినిష్క్రంయ శోచంతే వైశసం కృతం।
భ్రాతరం పితరం పుత్రం సఖాయం చ నరాధిప ॥ 3-62-35(18319)
`హన్యమానే తదా సార్థే దమయంతీ శుచిస్మితా।
బ్రాహ్మణైః సహితా తత్రవనే తు న వినాశితా ॥' 3-62-36(18320)
అశోచత్తత్ర వైదర్భీ కింను మే దుష్కతం కృతం।
యోపి మే నిర్జనేఽరణ్యే సంప్రాప్తోఽయం జనార్ణవః ॥ 3-62-37(18321)
స హతో హస్తియూథేన మందభాగ్యాన్మమైవ తత్।
ప్రాప్తవ్యం సుచిరం దుఃఖం నూనమద్యాపి వై మయా ॥ 3-62-38(18322)
నాప్రాప్తకాలో ంరియతే శ్రుతం వృద్ధానుశాసనం।
యా నాహమద్య మృదితా హస్తియూథేన దుఃఖితా ॥ 3-62-39(18323)
న హ్యదైవకృతంకించిన్నరాణామిహ విద్యతే।
న చ మే బాలభావేఽపి కించిత్పాపకృతం కృతం ॥ 3-62-40(18324)
కర్మణా మనసా వాచా యదిదం దుఃఖమాగతం।
మన్యే స్వయంవరకృతేలోకపాలా సమాగతాః ॥ 3-62-41(18325)
ప్రత్యాఖ్యాతా మయా తత్ర నలస్యార్థాయ దేవతాః।
నూనం తేషాం ప్రభావేన వియోగం ప్రాప్తవత్యహం ॥ 3-62-42(18326)
ఏవమాదీని దుఃఖార్తా సా విలప్య వరాంగనా।
ప్రలాపాని తదా తాని దమయంతీ పతివ్రతా ॥ 3-62-43(18327)
హతశేషైః సహ తదా బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః।
అగచ్ఛద్రాజశార్దూల దుఃఖశోకపరాయణా ॥ 3-62-44(18328)
గచ్ఛంతీ సా చిరాద్బాలా పురమాసాదయన్మహత్।
సాయాహ్ని చేదిరాజస్ సుబాహోః సత్యవాదినః ॥ 3-62-45(18329)
`సా తు తచ్చారుసర్వాంగీ సుబాహోస్తుంగగోపురం।'
వస్త్రార్ధేన చ సంవీతా ప్రవివేశ పురోత్తమం ॥ 3-62-46(18330)
తాం విహ్వలాం కృశాం దీనాం ముక్తకేశీమమార్జితాం।
ఉన్మత్తామివ గచ్ఛంతీం దదృశుః పురవాసినః ॥ 3-62-47(18331)
ప్రవిశంతీం తు తాం దృష్ట్వా చేదిరాజపురీం తదా।
అనుజగ్ముస్తత్ర బాలా గ్రామిపుత్రాః కుతూహలాత్ ॥ 3-62-48(18332)
సా తైః పరివృతాఽగచ్ఛత్సమీపం రాజవేశ్మనః।
తాం ప్రాసాదగతాఽపశ్యద్రాజమాతా జనైర్వృతాం ॥ 3-62-49(18333)
ధాత్రీమువాచ చ్ఛైనామానయేహ మమాంతికం।
జనేన క్లిశ్యతే బాలా దుఃఖితా శరణార్థినీ ॥ 3-62-50(18334)
తాదృగ్రూపం చ పశ్యామి విద్యోతయతి మే గృహం।
ఉన్మత్తవేషా కల్యాణీ శ్రీరివాయతలోచనా ॥ 3-62-51(18335)
సా జనం వారయిత్వా తం ప్రాసాదతలముత్తమం।
ఆరోప్య విస్మితా రాజందమయంతీమపృచ్ఛత ॥ 3-62-52(18336)
ఏవమప్యసుఖావిష్టా బిభర్షి పరమం వపుః।
భాసి విద్యుదివాభ్రేషు శంస మే కాఽసికస్య వా ॥ 3-62-53(18337)
న హి తే మానుషం రూపం భూషణైరపి వర్జితం।
అసహాయా నరేభ్యశ్చ నోద్విజస్యమరప్రభే ॥ 3-62-54(18338)
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్యా భైమీ వచనమబ్రవీత్।
మానుషీం మాం విజానీహి భర్తారం సమనువ్రతాం ॥ 3-62-55(18339)
సైరంధ్రీం జాతిసంపన్నాం భుజిష్యాం కామవాసినీం।
ఫలమూలాశనామేకాం యత్రసాయంప్రతిశ్రయాం ॥ 3-62-56(18340)
అసంఖ్యేయగుణో భర్తా మాం చ నిత్యమనువ్రతః।
భక్తాఽహమపి తం వీరం ఛాయేవానుగతా పథి ॥ 3-62-57(18341)
తస్య దైవాత్ప్రసంగోఽభూదతిమాత్రం సుదేవనే।
ద్యూతే స నిర్జితశ్చైవ వనమేక ఉపేయివాన్ ॥ 3-62-58(18342)
తమేకవసనచ్ఛన్నమున్ంతమివ విహ్వలం।
ఆశ్వాసయంతీ భర్తారమహమప్యగమం వనం ॥ 3-62-59(18343)
స కదాచిద్వనే వీరః కస్మింశ్చిత్కారణాంతరే।
క్షుత్పరీతస్తు విమనా వాసశ్చైకం వ్యసర్జయత్ ॥ 3-62-60(18344)
తమేకవసనా నగ్నమున్మత్తవదచేతసం।
అనువ్రజంతీ బహులా న స్వపామి నిశాః సదా ॥ 3-62-61(18345)
తతో బహుతిథే కాలే సుప్తాముత్సృజ్య మాం క్వచిత్।
వాససోఽర్ధం పరిచ్ఛిద్య త్యక్తవాన్మామనాగసం ॥ 3-62-62(18346)
తం మార్గమాణా భర్తారం దహ్యమానా దివానిశం।
న విందాంయమరప్రఖ్యం ప్రియం ప్రాణేశ్వరం ప్రభుం ॥ 3-62-63(18347)
`ఇత్యుక్త్వా సాఽనవద్యాంగీ రాజమాతరమప్యుత।
స్థితాఽశ్రుపరిపూర్ణాక్షీ వేపమానా సుదుఃఖితా' ॥ 3-62-64(18348)
తామశ్రుపరిపూర్ణాక్షీం విలపంతీం తథా బహు।
రాజమాతాఽబ్రవీదార్తా భైమీమార్తస్వరాం స్వయం ॥ 3-62-65(18349)
వస త్వమిహ కల్యాణి ప్రీతిర్మే పరమా త్వయి।
మృగయిష్యంతి తే భద్రే భర్తారం పురుషా మమ ॥ 3-62-66(18350)
అపి వా స్వయమాగచ్ఛేత్పరిధావన్నితస్తతః।
ఇహైవ వసతీ భద్రే భర్తారముపలప్స్యసే ॥ 3-62-67(18351)
రాజమాతుర్వచః శ్రుత్వా దమయంతీ వచోఽబ్రవీత్।
సమయేనోత్సహే వస్తుం త్వి వీరప్రజాయిని ॥ 3-62-68(18352)
ఉచ్ఛిష్టం నైవ భుంజీయాం న కుర్యాం పాదధావనం।
న చాహం పురుషానన్యాన్ప్రభాషేయం కథంచన ॥ 3-62-69(18353)
ప్రార్థయేద్యది మాం కశ్చిద్దండ్యస్తే స పుమాన్భవేత్।
వధ్యశ్చ తే సకృన్మంద ఇతిమే వ్రతమాహితం ॥ 3-62-70(18354)
భర్తురన్వేషణార్థం తు పశ్యేయం బ్రాహ్మణానహం।
యద్యేవమిహ వత్స్యామి త్వత్సకాశే న సంశయః।
అతోఽన్యథా న మే వాసో వర్తతే హృదయే క్వచిత్ ॥ 3-62-71(18355)
ఇత్యుక్తా దమయంత్యా తు రాజమాతేదమబ్రవీత్।
సర్వమేతత్కరిష్యామి దిష్ట్యా తే వ్రతమీదృశం ॥ 3-62-72(18356)
ఏవముక్త్వా తతో భైమీం రాజమాతా విశాంపతే।
ఉవాచేదం దుహితరం సునందాం నామ భారత ॥ 3-62-73(18357)
సైరంధ్రీమభిజానీష్వ సునందే దేవరూపిణీం।
వయసా తుల్యతాం ప్రాప్తా సఖీ తవ భవత్వియం।
ఏతయా సహ మోదస్వ నిరుద్విగ్రమనా సదా ॥ 3-62-74(18358)
తతః పరమసంహృష్టా సునందా గృహణాగమత్।
దమయంతీముపాదాయ సఖీభిః పరివారితా ॥ 3-62-75(18359)
సహసా న్యవసద్రాజన్రాజపుత్ర్యా సునందయా।
చింతయంతీ నలం వీరమనిశం వామలోచనా ॥ 3-62-76(18360)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి నలోపాఖ్యానపర్వణి ద్విషష్టితమోఽధ్యాయః ॥ 62 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-62-3 యవసం ఘాసః ॥ 3-62-4 శ్రాంతవాహాః శ్రాంతవాహనాః। నివేశాయ వాసాయ ॥
3-62-10 పద్మిన్యాః సరస్యాః ॥ 3-62-28 కృత్యైవ కృత్యకా।
కుత్సితా కృత్యా కృత్యకేతి వా తాం ॥
3-62-33 అపశ్చిమాం అపరావర్తినీం ॥
3-62-40 పాపకృతంపాపం కర్మ ॥
3-62-47 అమార్జితాం ధూసరవేణీం ॥
3-62-56 భూజిష్యాం దాసీం।
కామవాసినీం యత్రకామ ఇచ్ఛా తత్రైవ వసంతీం।
యత్ర సాయంకాలస్తత్రైవ ప్రతిశ్రయో గృహం యస్యాస్తాం ॥
3-62-57 భర్తారమపి తం వీరం సీతేవానుగతా సదేతి క. పాఠః।
అహం చానుగతా వీరం ఛాయేవానపగా సదేతి ధ. పాఠః ॥
3-62-68 హేవీరప్రజాయిని వీరానేవ ప్రజాయతే సూతే సా వీరప్రజాయీనీ ॥
3-62-71 యద్యేవమిహ వస్తవ్యం వసాంయహమసంశయమితి ధ. పాఠః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.